MRP
Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)'de İşletme Süreci
Envanter Durumu
Envanter durumu bilgileri herhangi bir envanter biriminin anki durumunu tanımlayan verilen içerir. Envanter durumu aşağıdaki klasik envanter kontrolü denkleminden tespit edilebilir.
A+B-C=X
Burada A= Eldeki miktar
B= Gelecek olan miktar
C= Gereken miktar
D= Kullanılabilir miktar
X değerinin pozitif olması gelecekteki ihtiyaçların karşılanabileceğini ifade eder. Eğer X değeri negatif ise ihtiyaçların tam olarak karşılanamayacağı anlaşılır. Klasik envanter kontrolü yaklaşımında X değeri sıfıra yaklaşınca B değerini artırma yoluna gidilir. Diğer bir deyişle yeni siparişler verilir. Bu yaklaşımın ilk bakışta stok boşalması olayını engellediği düşünülebilir. Aslında durum öyle değildir, çünkü bu denklemin yetersiz olduğu 3 ana nokta vardır.
- Zaman boyutuyla ilgili veriler denkleme dahil edilmemiştir
- B ve 0 değerleri genellikle özet verilerdir
- Denklem, gelecek ihtiyaçların karşılanması durumunu içermez.
Malzeme ihtiyaç planlama sisteminde söz konusu denklemin yetersizlikleri düzeltilerek yeni bir envanter durumu denklemi elde edilmiş ve bu verilerin zaman içinde takip edilmesi sağlanmıştır. Yeni denklem şöyledir.
A+B+D-C=X
Burada D= Gelecek siparişler için ayrılmış miktar
Envanter durumu verilen iki ana kategoride incelenebilir.
- Envanter verilen
- İhtiyaç verilen
Envanter verilen envanter birimlerinin eldeki miktarları ile sipariş edilmiş miktarları ve bunların zamanlamasını içerir. Bu veriler sisteme rapor edilirler. Başka bir deyişle bu veriler sistemin girdileridir. İhtiyaç verilen brüt ihtiyaçlar, net ihtiyaçlar ve planlanan siparişlerin miktar ve zamanlamasını içerir. Bu veriler sistem tarafından hesaplanır, dolayısıyla sistemin çıktılarını oluştururlar.
Zamanlama Yöntemleri
Malzeme ihtiyaç planlama sisteminde kullanılan zaman boyutlu veriler belirli bir atölye takvimine göre hazırlanırlar. Atölye takvimleri, çizelgeleme aritmetiğini kolaylaştırmak ve zaman içindeki belirli noktaları tespit etmek amacıyla kullanılırlar.
Brüt İhtiyaçlar
Herhangi bir envanter birimi için brüt ihtiyaç, son üründe kullanılacak toplam miktara eşit olmayabilir. Bunu bir örnekle açıklayabiliriz. Kamyon örneğinde; dönem sonunda 100 adet kamyon üretmek için 100 adet D parçasına ihtiyaç vardır. Aslında durum böyle değildir. Örnekte D parçası için brüt ihtiyaç 76 olarak hesaplanmıştı. D parçasının üstündeki kademelerde envanter olmasaydı o zaman D parçası için brüt ihtiyaç 100 olacaktı. Dolayısıyla brüt ihtiyaçların envanter birimleri düzeyinde tespit edilmeleri şarttır.
Herhangi bir envanter birimi için çoklu talep kaynakları söz konusu olduğunda brüt ihtiyaçlar tüm kaynaklar gözönüne alınarak hesaplanır ve bunların toplamı tespit edilir.
Net ihtiyaçların hesaplanma yöntemi oldukça basittir.
Net ihtiyaçlar = Brüt ihtiyaçlar-Beklenen siparişler-Eldeki miktar
Zaman boyutu gözönüne alındığında net ihtiyaçlar her dönem için hesaplanır ve elde kalan envanterler bir sonraki döneme taşınır.
Net ihtiyaçları hesaplamanın bir diğer yöntemi daha vardır. Bu dönemde, eldeki miktar değeri, dönemler boyunca takip edilir ve bu değer negatif olduğunda ilk net ihtiyaç belirlenmiş olur. Eldeki miktar/net ihtiyaçlar hesaplamasının ana mantığı aşağıda özetlenmiştir.
Dönem sonunda Bir sonraki Bir sonraki dönem Bir sonraki dönem
Elde bulunan + dönemde gelmesi - için brüt ihtiyaçlar = sonunda elde bulun-
miktar beklenen sipariş durulacak miktar
Güvenlik Stokları
Envanter birimleri bazında güvenlik stoku kullanılması, net ihtiyaçların hesaplanmasını etkileyen bir etmendir. Bu durumda güvenlik stoku miktarı ya eldeki miktar değerinden düşülür ya da hesaplanan brüt ihtiyaçlar değerine ilave edilir.
Envanter birimleri düzeyinde güvenlik stoku planlaması, malzeme ihtiyaç planlama sisteminde, ihtiyaçların olduğundan fazla gösterilmesine yol açar ki bu da hiç istenmeyen bir durumdur.
Birimler düzeyinde güvenlik stokları stok doldurması ya da klasik envanter kontrolü kuramının bir parçasıdır. Bu nedenle malzeme ihtiyaç planlama sistemi içerisinde böyle bir uygulamanın yeri olmadığı rahatlıkla söylenebilir. Güvenlik stoklarının amacı talepteki dalgalanmaları ya da tahmin hatalarını karşılayabilmektir. Ancak malzeme ihtiyaç planlama sisteminde, envanter birimleri bazında talep tahmini yapılması söz konusu değildir. Verilen ana üretim planına göre birimlerin talebinin kesin ve sabit olduğu kabul edilmiştir. Bu durumda söz konusu olabilecek belirsizlikler, sisteme sadece ana üretim planı düzeyinde dahil edilebilirler. Diğer bir deyişle sadece son ürünler düzeyinde güvenlik stoku söz konusu olabili
Planlanan Siparişler
Malzeme ihtiyaç planlama sisteminde net ihtiyaçlar planlanan siparişler tarafından karşılanır. Net ihtiyacı pozitif olan her envanter birimi için planlama dönemi süresince bir veya birden fazla planlanan sipariş açılır. İlk sipariş açılma zamanı net ihtiyacın zamanı tarafından belirlenir ve sipariş miktarı net ihtiyaçtan daha fazlaysa ikinci siparişin açılma zamanı etkilenecektir. Sipariş miktarları bir veya birden fazla net i karşılayacak şekilde planlanabilir.
Siparişlerin doğru olarak planlanması için aşağıda belirtilen parametrelerin sistem tarafından belirlenmesi gerekir.
- İstenilen sipariş tamamlanma veya teslim tarihi
- Sipariş verme zamanı
- Sipariş miktarı
Temin Süreleri
Sipariş verme zamanı temin sürelerine göre belirlenir. Sipariş verme zamanı, sipariş tamamlanma veya teslim tarihinden temin süresinin çıkarılmasıyla hesaplanır. Örneğin ;
Sipariş tamamlanma 6
Temin süresi 4
Sipariş verme 2
Burada önemli olan bir nokta da temin süresi teriminin üretim ortamında, üretim zamanı anlamında kullanılmasıdır. Temin süresini belirleyen etmenleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;
- Kuyruk zamanı (işlenmek için bekleme zamanı)
- İşlem zamanı (makine zamanı, imalat, montaj vb.)
- Hazırlık zamanı (tezgah hazırlama zamanı)
- Bekleme zamanı( ulaşım için)
- Kontrol zamanı (kalite, miktar vb. açılardan)
- Hareket zamanı
- Diğer elemanlar
İhtiyaçların Her Kademede Belirlenmesi
Malzeme ihtiyaç planlaması sürecinin temeli, baba-oğul parça kayıtları arasındaki ilişkidir. Ürün yapısının değişik kademelerindeki parçalar arasında tek bir mantıksal ilişki mantıksal ilişki , baba kademesindeki açılan siparişler satırı ile oğul kademesindeki brüt ihtiyaçlar satırı arasındadır. Bu iki parametre, zaman içinde aynı noktaya düşerler. Çünkü oğul kademesindeki parçanın, baba kademesindeki parçanın üretimine başlandığı zaman hazır olması gerekmektedir.
Malzeme ihtiyaç planlaması süreci, diğer bir deyişle ihtiyaçların ana üretim planından detaylı birimler bazında belirlenmesi, envanter kayıtları arasındaki mantıksal ilişki tarafından sürdürülür. İhtiyaçların kademeler bazında belirlenmesi ve belirlenen her ihtiyacın bir sonraki kademeyi harekete geçirmesi, zincirleme bir tepki olarak düşünülebilir. Bu tepki malzeme ihtiyaç planlama sisteminde patlama olarak tanımlanır. Üst kademelerdeki parçalar için belirlenen net ihtiyaçlar, planlanan siparişler tarafından karşılanır. Buna bağlı olarak açılan siparişlerin zaman ve r alt kademelerdeki parçalar için brüt ihtiyaçların zaman ve miktarını belirler. Bu sürece satın alınan parçalara ulaşıncaya kadar devam edilir ve bu noktada patlama olarak tepki son bulur. İhtiyaç planlaması süreci ise, malzeme listesinin bütün dallarında satın alınan parçalara ulaşıldığında sona erer.
Patlama sürecinde kullanılan standart yöntem, bir kademedeki tüm parçalar için ihtiyaçlar ve açılan siparişleri belirledikten sonra bir sonraki kademeye geçmek şeklindedir. Bu yöntem kademe-kademe işleme olarak bilinir.
