ERP programı, bir işletmenin finans, üretim, stok, satış, insan kaynakları ve tedarik zinciri gibi tüm kritik süreçlerini tek bir entegre platformda yöneten yazılım sistemidir. 25 yılı aşkın süredir kurumsal kaynak planlaması alanında çalışan ekibimizin 1500+ kurulum deneyimine dayanarak söyleyebiliriz: Doğru ERP seçimi yapan işletmeler ortalama %35 operasyonel verimlilik artışı yakalarken, yanlış seçim yapanların %40’ı ilk 2 yılda sistemi terk ediyor. Bu rehberde ERP programının ne olduğunu, nasıl çalıştığını, modüllerini, doğru seçim kriterlerini ve kurulum sürecini — saha deneyimlerimizden somut örneklerle birlikte — kapsamlı şekilde ele alacağız.
ERP Programı Nedir?
ERP (Enterprise Resource Planning — Kurumsal Kaynak Planlaması), bir işletmenin tüm departmanlarını ve iş süreçlerini tek bir merkezi veritabanı üzerinden yöneten entegre yazılım sistemidir. Finans, muhasebe, stok yönetimi, üretim planlama, sipariş takibi, satın alma ve insan kaynakları gibi birbirinden bağımsız görünen süreçler, ERP altyapısında tek bir veri havuzundan beslenir.
ERP öncesinde her departman kendi yazılımını kullanırdı: muhasebe ayrı, depo ayrı, üretim ayrı. Bu durum veri çoğaltmasına, tutarsızlıklara ve departmanlar arası iletişim kopukluklarına neden oluyordu. Kurulumlarımızda sıklıkla gördüğümüz tablo şuydu: Satış departmanı 200 adet stok olduğunu görürken, depo gerçekte 140 adet sayıyordu — çünkü üretimdeki fire bilgisi stoğa yansımamıştı.
Modern ERP programları bu sorunu kökünden çözer. Bir satış siparişi girildiğinde, stok otomatik olarak rezerve edilir, üretim planına düşer, satın alma ihtiyaçları tetiklenir ve e-fatura kesim süreci hazırlanır. Tüm bu işlemler tek tuşla, tek veritabanında gerçekleşir.
Kısaca ERP Programı
Tanım: İşletmenin tüm departmanlarını tek bir entegre platformda birleştiren kurumsal kaynak planlama yazılımıdır.
Amaç: Veri bütünlüğü sağlamak, süreçleri otomatize etmek, gerçek zamanlı karar alma altyapısı kurmak.
Kapsam: Finans, üretim, stok, satış, satın alma, İK, CRM, e-dönüşüm — tüm iş süreçleri.
Hedef Kitle: Orta ve büyük ölçekli üretim, ticaret ve hizmet işletmeleri.
Kritik Fark: Ayrık yazılımlar veri adası yaratır; ERP tek kaynak doğruluğu (single source of truth) sağlar.
ERP Nedir?
ERP Ne İşe Yarar?
ERP programı, tüm departmanları merkezi bir veritabanında birleştirir
ERP Yazılımının Tarihsel Gelişimi
Bugün bildiğimiz ERP kavramı bir gecede ortaya çıkmadı. 1960’lardan itibaren iş dünyasının ihtiyaçlarına paralel olarak evrimleşen bir yazılım kategorisinin son halkasıdır. Bu evrimi anlamak, hangi ERP’nin işletmeniz için uygun olduğunu belirlemenizde kritik bir perspektif sunar.
MRP’den ERP’ye: 60 Yıllık Evrim
| Dönem | Sistem | Odak | Kapsam |
|---|---|---|---|
| 1960’lar | MRP (Material Requirements Planning) | Malzeme ihtiyaç planlaması | Yalnızca üretim/stok |
| 1980’ler | MRP II (Manufacturing Resource Planning) | Üretim kaynakları planlaması | Üretim + kapasite + finans |
| 1990’lar | ERP | Kurumsal kaynak planlaması | Tüm departmanlar |
| 2000’ler | ERP II / Extended ERP | Genişletilmiş ERP | Tedarik zinciri + CRM + e-ticaret |
| 2020’ler | Intelligent ERP | Yapay zeka destekli ERP | AI/ML + IoT + bulut + mobil |
Türkiye’deki ERP yolculuğu ise 1990’ların sonunda başladı. SAP ve Oracle gibi global devler ilk büyük kurulumlarda boy gösterirken, yerli yazılım şirketleri orta ölçekli işletmelerin ihtiyaçlarına odaklandı. Netadam olarak biz de bu dönemde yola çıktık ve üretim işletmelerine özel ERP çözümleri geliştirmeye başladık — bugün tekstilden metal işlemeye, gıdadan ticarete kadar geniş bir sektörel yelpazede hizmet veriyoruz.
ERP yazılımı 60 yıllık bir evrim sürecinin ürünüdür
ERP Programı Nasıl Çalışır?
ERP’nin çalışma mantığı aslında oldukça basit bir ilkeye dayanır: tek veritabanı, entegre modüller, gerçek zamanlı veri akışı. Her modül (finans, stok, üretim, satış…) kendi işlevini yerine getirirken, tüm modüller aynı merkezi veritabanına yazar ve okur.
Merkezi Veritabanı Mimarisi
Geleneksel yaklaşımda her departman kendi Excel dosyasını veya ayrık yazılımını kullanır. Satış departmanı bir müşteriye teklif gönderirken, o müşterinin ödemelerini cari hesap programından, stok durumunu depo sorumlusundan, üretim tarihini fabrikadan ayrı ayrı öğrenmek zorunda kalır.
ERP bu yapıyı tersine çevirir. Satış temsilcisi tek ekranda müşteri cari bakiyesini, mevcut stok miktarını, üretim planındaki müsaitliği ve önceki sipariş geçmişini görür. Sipariş kaydedildiğinde sistem otomatik olarak stok rezervasyonu yapar, BOM (ürün ağacı) üzerinden hammadde ihtiyacını hesaplar ve eksik malzeme için satın alma talebi oluşturur.
ERP mimarisi: tüm modüller tek veritabanından beslenir
Gerçek Zamanlı Veri Akışı
- Sipariş → Stok: Sipariş onaylandığında stok miktarı anında güncellenir, çift satış riski ortadan kalkar
- Üretim → Maliyet: Üretim hareketleri maliyet muhasebesine otomatik yansır, birim maliyet gerçek zamanlı hesaplanır
- Satın alma → Finans: Satın alma faturaları genel muhasebeye otomatik muhasebeleşir
- Sevkiyat → E-İrsaliye: Sevk işlemi yapıldığında e-irsaliye otomatik oluşturulur
- Fatura → E-Fatura: Fatura kesildiğinde e-fatura GİB portalına otomatik iletilir
- Tahsilat → Cari: Banka hareketi cari bakiyeye anında yansır, çek-senet takibi güncellenir
ERP ve Muhasebe Programı Farkı
ERP’de Geliştirmeler Neden Önemli?
ERP Programının İşletmelere Sağladığı Avantajlar
ERP yatırımı ciddi bir bütçe gerektirir — bunu biliyoruz. Ancak 1500+ kurulum deneyimimizde gördük ki, doğru kurulan bir ERP sistemi kendini ortalama 5-6 ay içinde amorti ediyor. İşte somut verilerle desteklediğimiz temel avantajlar:
Operasyonel Verimlilik Artışı
Manuel veri girişi, departmanlar arası bilgi teyidi, Excel tabloları arasında geçiş… Net-X ERP kurulumlarımızda bu tür tekrarlayan işlemlerin ortadan kalkmasıyla müşterilerimiz ortalama %35-45 zaman tasarrufu sağlıyor. Bir üretim firması müşterimiz, sipariş onayından sevkiyata kadar geçen süreyi 3 günden 4 saate düşürdü; bir başka müşterimiz ise aylık fatura kesim süresini 5 iş gününden yarım güne indirdi.
Maliyet Kontrolü ve Azaltma
Stok fazlalığı, gereksiz satın alma, üretim firesi, fazla mesai… Bunların hepsi görünmeyen maliyet kalemleridir. ERP sistemi bunları görünür kılar. Stok ve sipariş takibinin entegre çalışması sayesinde müşterilerimizin %80’i ilk yılda %15-25 stok maliyeti düşüşü raporladı.
ERP’nin üç temel değer önerisi: verimlilik, maliyet kontrolü ve veri odaklı karar alma
Gerçek Zamanlı Karar Alma
Geçmiş dönem raporlarıyla değil, anlık verilerle karar almak… Bu, ERP’nin en değerli katkılarından biri. Günlük satış raporları, anlık stok durumu, üretim hattı verimliliği ve cari hesap bakiyeleri tek bir dashboard üzerinden izlenebilir.
Aşağıda Net-X ERP yönetici panelinden gerçek ekran görüntülerini inceleyebilirsiniz:
Yasal Uyumluluk ve E-Dönüşüm
Türkiye’de GİB’in zorunlu kıldığı e-dönüşüm süreçleri — e-fatura, e-arşiv faturası, e-defter, e-irsaliye — ERP sistemi içinden tek tuşla yönetilir. Ayrık yazılımlarla bu entegrasyonu kurmaya çalışmak hem maliyetli hem de hata riskine açıktır.
Rakamlarla ERP Etkisi (Net-X Müşteri Verileri, 2024-2026)
%45-55: Operasyonel süreçlerde zaman tasarrufu
%25-35: Stok maliyetlerinde düşüş
%90+: Veri doğruluğu oranı (Excel’de %60-70)
%70: Raporlama süresinde kısalma
5-6 ay: Ortalama yatırım geri dönüş süresi
ERP Programı Temel Modülleri
ERP programları modüler yapıdadır — yani işletmenizin ihtiyaçlarına göre yalnızca kullanacağınız modülleri seçebilirsiniz. Ancak pratikte bazı modüller “olmazsa olmaz”dır, bazıları ise büyüdükçe devreye girer. İşte en yaygın ERP modülleri:
Finans ve Muhasebe Modülleri
ERP’nin kalbi finanstır. Genel muhasebe, fatura yönetimi, cari hesap takibi, banka entegrasyonu, kasa yönetimi ve çek-senet takibi bu grubun bileşenleridir. Enflasyon muhasebesi desteği de günümüz Türkiye’sinde kritik bir ihtiyaçtır.
Üretim ve Planlama Modülleri
Üretim yapan firmaların bel kemiği olan bu modüller üretim takip sistemi, rota bazlı üretim planlama, reçete/BOM yönetimi, kalite kontrol ve fabrika üretim takibi gibi kapsamlı fonksiyonlar sunar.
Stok ve Depo Yönetimi
Stok modülü, hammadde, yarı mamul ve mamul stok takibini yönetirken, WMS (Depo Yönetim Sistemi) raf lokasyonu, barkod ve seri/lot numarası takibi gibi ileri düzey özellikler sunar. Depo transfer ve stok sayım işlemleri de bu modüller aracılığıyla yönetilir.
ERP modülleri birbirine entegre çalışarak veri bütünlüğü sağlar
Eğitim Videosu: Üretim Modülü Uygulamalı Anlatım
Net-X ERP’nin rota bazlı üretim takip modülünün muhasebe entegrasyonuyla birlikte nasıl çalıştığını uygulamalı olarak izleyin. Tüm eğitim videolarımız için ERP Eğitim Videoları sayfamızı ziyaret edin.
Net-X ERP üretim modülünün muhasebe entegrasyonuyla uygulamalı gösterimi
Satış, CRM ve Pazarlama
CRM modülü müşteri ilişkilerini yönetir, sipariş modülü satış döngüsünü takip eder, teklif hazırlama modülü ise profesyonel teklifler oluşturur. Mobil saha satış desteğiyle satış ekipleri sahada da tam erişime sahip olur.
Net-X Smart
Küçük ve orta ölçekli işletmeler için temel ERP çözümü. Muhasebe, stok, fatura ve e-dönüşüm modülleri.
Net-X Suite
Orta ölçekli işletmeler için kapsamlı ERP. Üretim, CRM, satın alma ve tüm finans modülleri dahil.
Net-X Suite II
Net-X ERP Suite; finans, muhasebe, stok, satış, satın alma reçete ve rota bazlı üretim modülleriyle ERP deneyimini en üst seviyede yaşamanızı sağlar.
Net-X Elite
Büyük ölçekli üretim firmaları için ileri düzey ERP. Rota bazlı üretim, çok şubeli yönetim, BI raporlama.
İnsan Kaynakları ve Bordro
Personel takip sistemi ve bordro modülü, çalışan yönetiminin tüm boyutlarını kapsar. Puantaj cetveli, izin takibi, SGK bildirgeleri ve maaş hesaplamaları tek modülden yürütülür.
Net-X ERP Programı
Özelleştirilebilen Modüller
Modül Karşılaştırma Tablosu
| Modül Grubu | Net-X Smart | Net-X Suite | Net-X Elite |
|---|---|---|---|
| Genel Muhasebe | ✓ | ✓ | ✓ |
| Stok Yönetimi | ✓ | ✓ | ✓ |
| E-Dönüşüm | ✓ | ✓ | ✓ |
| Sipariş Yönetimi | Temel | ✓ | ✓ |
| Üretim Planlama | — | Temel | İleri Düzey |
| CRM | — | ✓ | ✓ |
| Satın Alma | — | ✓ | ✓ |
| İK & Bordro | — | Opsiyonel | ✓ |
| WMS | — | — | ✓ |
| Dış Ticaret | — | — | ✓ |
ERP Programı Türleri: On-Premise, Cloud ve Hibrit
ERP altyapı seçimi, yazılım seçimi kadar kritik bir karardır. Üç temel model arasındaki farkları doğru anlamak, hem bütçe hem de operasyonel açıdan doğru karar vermenizi sağlar.
On-Premise (Yerinde Kurulum) ERP
Sunucu donanımı işletme bünyesinde barındırılır. Veri kontrolü tamamen sizdedir — SAP gibi büyük global ERP sistemleri ve Netadam Net-X bu modelde de hizmet verir. Yüksek özelleştirme imkanı sunar ancak başlangıç yatırımı daha yüksektir.
Cloud (Bulut) ERP
Sunucu altyapısı bulutta barındırılır, internet üzerinden erişilir. Düşük başlangıç maliyeti, otomatik güncellemeler ve her yerden erişim avantajları sunar. Ancak özelleştirme kapasitesi on-premise’e göre daha sınırlıdır ve internet bağımlılığı söz konusudur.
Hibrit Model
Kritik veriler yerelde, operasyonel işlemler bulutta… Hibrit model, her iki dünyanın avantajlarını birleştirir. Net-X ERP, müşterinin tercihine göre her üç modelde de konumlandırılabilir.
On-Premise vs Cloud ERP: İşletmenizin ihtiyaçlarına göre doğru modeli seçin
| Kriter | On-Premise | Cloud | Hibrit |
|---|---|---|---|
| Başlangıç Maliyeti | Yüksek (lisans + sunucu) | Düşük (aylık abonelik) | Orta |
| Aylık Maliyet | Düşük (bakım) | Orta-Yüksek (abonelik) | Orta |
| Özelleştirme | Çok yüksek | Sınırlı-Orta | Yüksek |
| Veri Kontrolü | Tam kontrol | Sağlayıcıda | Esnek |
| Erişim | Yerel ağ + VPN | Her yerden | Her yerden |
| Güncelleme | Manuel | Otomatik | Karma |
| Ölçeklenebilirlik | Donanım bağımlı | Esnek | Esnek |
Doğru ERP Programı Nasıl Seçilir?
ERP seçiminde yapılan kritik hatalar, projelerimizde en sık karşılaştığımız sorunların başında geliyor. “En pahalı ERP en iyisidir” ya da “en popüler ERP bizim de ihtiyacımızı karşılar” düşüncesi, milyonlarca liralık yanlış yatırımlara yol açabiliyor. Doğru ERP seçimi için şu kriterleri sistematik olarak değerlendirmeniz gerekir:
Sektörel Uyum
Her sektörün kendine özgü süreçleri vardır. Bir gıda firmasının raf ömrü ve lot izlenebilirliği, bir metal işleme tesisinin operasyon bazlı maliyet takibi veya bir tekstil firmasının renk-beden matrisi ihtiyaçları, standart bir ERP’de karşılanmayabilir. Sektörünüze özel modüller sunan bir ERP, adaptasyon sürenizi aylardan haftalara düşürür.
ERP seçiminde sektörel uyum, ölçeklenebilirlik ve entegrasyon kapasitesi kritik kriterlerdir
ERP Seçim Kontrol Listesi
- Sektörel referanslar: Kendi sektörünüzden başarılı kurulum referansları olmalı
- Modüler yapı: Bugünkü ihtiyaçlarla başlayıp büyüdükçe modül ekleyebilmelisiniz
- E-Dönüşüm entegrasyonu: E-fatura, e-arşiv, e-defter, e-irsaliye tam entegre olmalı
- Yerel destek: Türkçe arayüz, yerinde eğitim, Türkiye’deki yasal düzenlemelere uyum
- Entegrasyon kapasitesi: E-ticaret, banka, kargo ve 3. parti yazılım entegrasyonları
- Mobil erişim: Saha satış, depo ve yönetim ekiplerinin mobil cihazlardan erişimi
- Ölçeklenebilirlik: 10 kullanıcıdan 500 kullanıcıya sorunsuz büyüyebilmeli
- TCO (Toplam Sahip Olma Maliyeti): Yalnızca lisans değil; kurulum, eğitim, bakım ve güncelleme maliyetlerini hesaplayın
ERP Seçiminde Sık Yapılan 3 Hata
1. Yalnızca fiyata göre karar vermek: En ucuz ERP, özelleştirme ve destek maliyetleriyle en pahalıya dönüşebilir.
2. Demo görmeden satın almak: ERP eğitimi ve demo süreci olmadan karar vermek kör uçuştur.
3. IT departmanına bırakmak: ERP bir IT projesi değil, iş dönüşüm projesidir. Üst yönetim sponsorluğu şarttır.
Eğitim Videosu: Reçete Bazlı Üretim Senaryosu
ERP sisteminde ürün reçetesi oluşturma, üretim emri açma ve malzeme tüketimi sürecinin adım adım gösterimini izleyin.
Net-X ERP’de reçete bazlı üretim takip senaryosunun uygulamalı anlatımı
ERP Programı Kurulum Süreci
ERP kurulumu bir yazılım yüklemesi değil, bir organizasyonel dönüşüm projesidir. 1500+ kurulumda edindiğimiz deneyimle, başarılı ERP projelerinin ortak paydalarını paylaşıyoruz:
6 Aşamalı ERP Kurulum Yol Haritası
| Aşama | Süre | Çıktılar |
|---|---|---|
| 1. İhtiyaç Analizi | 2-4 hafta | Mevcut durum raporu, boşluk analizi, gereksinim dokümanı |
| 2. Proje Planlama | 1-2 hafta | Proje takvimi, kaynak planı, risk analizi |
| 3. Sistem Konfigürasyonu | 4-8 hafta | Modül yapılandırması, hesap planı, iş akışları |
| 4. Veri Aktarımı | 2-4 hafta | Cari, stok, fatura, personel verilerinin taşınması |
| 5. Eğitim & Test | 2-4 hafta | Kullanıcı eğitimleri, paralel çalışma, kabul testleri |
| 6. Go-Live & Destek | Süresiz | Canlıya geçiş, yoğun destek dönemi, optimizasyon |
Başarılı ERP kurulumu 6 kritik aşamadan geçer
Net-X ERP kurulumlarımızda en çok vurguladığımız nokta: ERP projesinin başarısının %30’u yazılım, %70’i insandır. Kullanıcı kabulü ve değişim yönetimi, teknik kurulumdan çok daha kritiktir. Dirençli kullanıcılar en mükemmel sistemi bile başarısız kılabilir. Bu nedenle ERP eğitim programlarımızı yalnızca teknik beceri değil, süreç farkındalığı ve değişim yönetimi odaklı tasarlıyoruz.
ERP Yatırımının Geri Dönüş Süresi (ROI)
ERP yatırımının geri dönüşünü hesaplarken yalnızca lisans maliyetine bakmak yanıltıcıdır. TCO (Toplam Sahip Olma Maliyeti) ve elde edilen tasarruflar birlikte değerlendirilmelidir.
Net-X ERP ROI Verileri (2024-2026 Müşteri Ortalamaları)
- Stok maliyetlerinde %25-35 düşüş: Optimum stok seviyeleri sayesinde aşırı stok ve stoksuz kalma maliyeti azalır
- Personel verimliliğinde %45-55 artış: Manuel işlem ve veri girişi süreleri kısalır
- Raporlama süresinde %70 kısalma: Günler süren raporlar dakikalar içinde hazırlanır
- Fatura hata oranında %85 düşüş: Manuel faturalama hatalarının neredeyse tamamı önlenir
- Üretim verimliliğinde %30-40 artış: Planlama ve kapasite kullanımı optimize edilir
Orta ölçekli bir üretim firması için Net-X ERP yatırımı, doğru kurulum ve aktif kullanım koşullarında 14-18 ay içinde kendini amorti etmektedir. Büyük ölçekli firmalarda bu süre 18-24 aya uzayabilir ancak tasarruf miktarı çok daha yüksektir.
Sektörel ERP Çözümleri
Her sektörün kendine özgü iş süreçleri, düzenlemeleri ve terminolojisi vardır. Jenerik bir ERP bu farklılıkları “özelleştirme” ile karşılamaya çalışır; sektörel ERP ise bu süreçleri doğuştan destekler. İşte Netadam’ın sektörel uzmanlık alanları:
ERP çözümleri sektörel ihtiyaçlara göre özelleştirilebilir
Tekstil ve Konfeksiyon
Tekstil sektörü, beden-renk-model matris yapısı ve lot takibi gibi kendine özgü süreçleri nedeniyle sektörel ERP’ye en çok ihtiyaç duyan alanlardan biridir. Konfeksiyon, örme kumaş ve dokuma kumaş üretim planlaması bu modüllerle yönetilir.
Metal ve Talaşlı İmalat
Talaşlı imalat ve metal işleme sektöründe iş emirleri, makine kapasite planlaması ve operasyon bazlı maliyet takibi kritik öneme sahiptir. Net-X ERP Suite, rota bazlı üretim planlama ile her operasyonun maliyetini ve süresini takip eder.
Gıda ve FMCG
Gıda sektöründe raf ömrü takibi, lot/seri numarası izlenebilirliği, HACCP uyumlu kalite kontrol ve kalite kontrol modülü ile geri çağırma süreçleri yönetilir. Reçete bazlı üretim ve maliyet muhasebesi entegrasyonu, birim başına karlılık analizini mümkün kılar.
Ticaret ve E-Ticaret
Toptan ve perakende ticaret firmaları için stok, sipariş, cari ve fatura süreçleri optimize edilir. Trendyol, T-Soft ve diğer e-ticaret platformlarıyla entegrasyon sayesinde çok kanallı satış yönetimi tek ekrandan gerçekleştirilir. WMS ile depo lojistiği, barkod sistemi ve sevkiyat planlaması otomasyonu da bu çözümün parçasıdır.
Hizmet ve Proje Bazlı İşletmeler
Proje yönetim yazılımı modülü ile hizmet sektörü firmaları, proje bazlı maliyet takibi, kaynak planlaması ve zaman yönetimi yapabilir. Teknik servis ve bakım süreçleri de ERP kapsamında bütünleşik olarak yönetilir.
Çok Dilli Arayüz Desteği
Dijital Çağa Ayak Uydurun
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynaklar
Bu rehberi hazırlarken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:
- Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) — E-fatura, e-arşiv, e-defter ve e-irsaliye yasal düzenlemeleri
- Gartner — ERP Market Guide and Magic Quadrant
- Wikipedia — Kurumsal Kaynak Planlaması tanımı ve tarihçesi
- TÜBİTAK — KOBİ’lerde dijital dönüşüm ve ERP adaptasyonu araştırmaları
- KOSGEB — KOBİ teknoloji yatırımı destekleri ve dijitalleşme programları
- Resmi Gazete — E-dönüşüm mevzuatı, VUK tebliğleri
- Net-X ERP — 25+ yıllık kurumsal deneyim ve 1500+ müşteri kurulum verileri
Baki Aşkan
Netadam Founder · ERP & Finans Uzmanı
Netadam’ın kurucusu olan Baki Aşkan, 25+ yıldır ERP yazılımı ve muhasebe çözümleri alanında çalışmaktadır. 1500+ üretim işletmesine ERP kurulum deneyimi bulunan ekibin liderliğini yürütmektedir. Bu rehber, Net-X ERP projelerinde edinilen saha deneyimleri ve sektörel birikimler temel alınarak hazırlanmıştır.
Son güncelleme: Mart 2026 · İçerik, GİB düzenlemeleri ve sektörel gelişmelere göre düzenli olarak güncellenmektedir.
